Zwaluwstaartjuffertje
Acanthochromis polyacanthus
foto gemaakt in Burgers Zoo Arnhem 20-01-2026
Het zwaluwstaartjuffertje (Acanthochromis polyacanthus) is een unieke verschijning binnen de familie van de rifbaarzen of juffersvissen (Pomacentridae). De herkomst van deze soort is beperkt tot de tropische wateren van de westelijke Grote Oceaan, waar hij voorkomt rond de Filipijnen, Indonesië, Nieuw-Guinea en de noordelijke kust van Australië, inclusief het Groot Barrièrerif. Hij bewoont koraalrijke gebieden, lagunes en buitenriffen tot op een diepte van ongeveer 65 meter. Wat deze vis echter werkelijk uniek maakt binnen zijn familie, is zijn voortplantingsstrategie: in tegenstelling tot vrijwel alle andere koraalvissen hebben deze juffertjes geen larvaal stadium in de open oceaan. De ouders bewaken de eieren en de jongen blijven na het uitkomen nog lange tijd bij de ouders in een hecht schooltje, wat zeer ongebruikelijk gedrag is voor zeevissen.
De herkenbaarheid van het zwaluwstaartjuffertje is opvallend, al varieert de kleur sterk per geografische locatie. Het meest constante kenmerk is de diep gevorkte staartvin met lange, puntige uiteinden, waaraan de vis zijn Nederlandse naam ontleent. De kleur kan variëren van bijna volledig zwart tot grijsachtig met een gele achterzijde of witte vinnen, afhankelijk van het rif waar ze leven. Een anatomisch kenmerk dat hem onderscheidt van alle andere juffersvissen is het aantal harde stekels in de rugvin; hij bezit er 17, terwijl andere soorten er meestal 12 tot 14 hebben. De vis heeft een relatief gedrongen, zijdelings afgeplat lichaam en bereikt een maximale lengte van ongeveer 15 centimeter.
Wat betreft vergelijkbare soorten wordt het zwaluwstaartjuffertje soms verward met de chromis-soorten, zoals de blauwgroene juffervis. Het belangrijkste verschil is echter de robuustere bouw en de afwijkende vinstralen. Waar chromis-soorten vaak in enorme scholen in de waterkolom zwemmen om plankton te vangen, is Acanthochromis polyacanthus meer aan het substraat gebonden en vertoont hij veel agressiever territoriaal gedrag, vooral wanneer er jongen zijn. Ook de afwezigheid van het larvale stadium betekent dat populaties op verschillende riffen er heel anders uit kunnen zien, wat bij andere juffersvissen zelden het geval is.
De huidige status van het zwaluwstaartjuffertje wordt door de IUCN geclassificeerd als 'Niet bedreigd' (Least Concern). De soort is lokaal zeer algemeen en de populaties zijn stabiel. Omdat de jongen niet via oceaanstromingen worden verspreid maar bij het ouderlijk rif blijven, zijn ze echter wel kwetsbaarder voor lokale habitatvernietiging; als een populatie op een specifiek rif verdwijnt, duurt het erg lang voordat het gebied door nieuwe exemplaren wordt gekoloniseerd. Vanwege hun interessante broedzorg worden ze af en toe in de aquariumhandel aangeboden, maar hun territoriale aard vereist de nodige ruimte. Voorlopig vormt de klimaatverandering en de daarmee gepaard gaande koraalverbleking de grootste bedreiging voor hun leefomgeving.
Deze soort heb ik het laatst in Burgers Zoo gezien en gefotografeerd op 20-01-2026.
Deze soort heb ik gezien in Burgers Zoo
