Sambirano-cichlide

Ptychochromis oligacanthus

foto gemaakt in Artis Amsterdam 14-09-2026

De Sambirano-cichlide (Ptychochromis oligacanthus) is een bijzondere zoetwatervis die endemisch is voor Madagaskar. De soort vindt zijn oorsprong voornamelijk in het noordwesten van het eiland, met name in het stroomgebied van de Sambirano-rivier, alsmede in de kratermeren en rivieren van het nabijgelegen eiland Nosy Be. In deze tropische wateren leefgebied bevindt zich in langzaam stromende rivieren, beken en stilstaande meren met zandige of rotsachtige bodems. De vissen zoeken vaak dekking tussen ondergedoken boomwortels, gevallen takken en dichte oevervegetatie. Ze voeden zich voornamelijk met kleine ongewervelden, zoals insectenlarven, kleine kreeftachtigen en weekdieren, die ze van de bodem zeven of tussen het hout vandaan plukken.

Uiterlijk is de Sambirano-cichlide een sierlijke en vrij krachtig gebouwde vis die een lengte van gemiddeld vijftien tot achttien centimeter kan bereiken. De soort is het gemakkelijkst te herkennen aan zijn zilverachtige tot grijsblauwe grondkleur, die afhankelijk van de stemming en de lichtinval een prachtige metallic glans vertoont. Over de flanken lopen meerdere donkere, verticale banden of vlekken die op latere leeftijd iets kunnen vervagen. Een opvallend kenmerk is de iridescentie op de kieuwdeksels en de vinnen, die variëren van lichtblauw tot subtiel goudgeel. De rug- en anaalvinnen zijn vaak voorzien van een sierlijke, donkere rand met lichtgevende blauwe stippen. Tijdens de paartijd intensiveren de kleuren van het broedpaar aanzienlijk, waarbij de buikzijde en keel een diepdonkere, bijna zwarte tint kunnen aannemen.

Binnen het geslacht Ptychochromis, dat uitsluitend op Madagaskar voorkomt, bestaan meerdere soorten die sterk op elkaar lijken. De Sambirano-cichlide kan met name verward worden met Ptychochromis grandidieri (de oostkust-cichlide). Ptychochromis grandidieri onderscheidt zich echter door een meer brons- tot goudbruine basiskleur en een afwijkend aantal vinstralen in de rug- en anaalvin. Bovendien heeft P. grandidieri een ander geografisch verspreidingsgebied aan de oostzijde van Madagaskar. Andere cichliden uit Madagaskar, zoals soorten uit het geslacht Paretroplus, hebben doorgaans een veel hogere, meer schijfvormige lichaamsbouw en mist de slanke, gestroomlijnde vorm van Ptychochromis oligacanthus.

Wat betreft de huidige status is de Sambirano-cichlide op de wereldwijde Rode Lijst van de IUCN geclassificeerd als 'Kwetsbaar' (Vulnerable). De wilde populaties staan onder aanzienlijke druk door de grootschalige ontbossing op Madagaskar, wat leidt tot erosie en verlanding van hun leefgebied. Daarnaast vormen watervervuiling, de introductie van uitheemse vissoorten (zoals tilapa's en roofvissen) en overmatige lokale visserij ernstige bedreigingen voor het overleven van de soort. Behoud van de natuurlijke kratermeren en rivierhabitats, evenals beschermde kweekprogramma's, zijn essentieel om deze unieke endemische vis voor uitsterven te behoeden.

Deze soort heb ik het laatst in Artis gezien en gefotografeerd op 14-09-2026.

Deze soort heb ik gezien in Artis