Gouden makreel

Gnathanodon speciosus

foto gemaakt in Burgers Zoo Arnhem 20-01-2026

De gouden makreel (Gnathanodon speciosus), ook wel de gouden horsmakreel genoemd, is een unieke verschijning binnen de familie van de horsmakrelen (Carangidae). De herkomst van deze soort beslaat de warme, tropische wateren van de Indische en Grote Oceaan. Men treft hem aan van de kusten van Oost-Afrika en de Rode Zee tot aan de westkust van Midden-Amerika. In tegenstelling tot veel andere horsmakrelen die in de open oceaan leven, heeft deze soort een sterke voorkeur voor koraalriffen en diepe lagunes met zandige bodems. Jonge exemplaren vertonen vaak een bijzonder gedrag: ze 'piloten' mee met grotere dieren zoals haaien of zeebaarzen, waarbij ze vlak voor de kop van hun gastheer zwemmen voor bescherming en om restjes voedsel te bemachtigen.

De herkenbaarheid van de gouden makreel is, zeker bij jongere dieren, zeer groot. Ze hebben een diepe, goudgele kleur over het hele lichaam, onderbroken door opvallende zwarte verticale banden die over de flanken lopen. Naarmate de vis ouder wordt, verandert dit uiterlijk; de goudgele kleur vervaagt tot een meer zilverachtige tint en de zwarte banden maken plaats voor kleine zwarte vlekjes of verdwijnen volledig. Een cruciaal anatomisch kenmerk is de bek: de gouden makreel heeft geen tanden, maar een rubberachtige, uitstulpbare bek waarmee hij prooien uit het zand kan zuigen. De vis kan een lengte bereiken van ongeveer 120 centimeter en heeft een krachtig, zijdelings afgeplat lichaam met een diep gevorkte staartvin.

Wat betreft vergelijkbare soorten wordt de gouden makreel soms verward met de pilootvis (Naucrates ductor). Het belangrijkste verschil is echter de lichaamsvorm en de bek; de pilootvis is veel slanker en ronder gebouwd en mist de kenmerkende uitstulpbare lippen van de gouden makreel. Ook vertoont hij enige gelijkenis met andere horsmakrelen, maar de afwezigheid van tanden en de specifieke goud-zwarte tekening bij de sub-adulten maakt de Gnathanodon speciosus uniek binnen zijn familie. In het volwassen stadium is hij te onderscheiden van de gewone horsmakreel door zijn meer gedrongen kop en de gele tinten die vaak op de vinnen achterblijven.

De huidige status van de gouden makreel wordt door de IUCN geclassificeerd als 'Niet bedreigd' (Least Concern). De soort is wijdverspreid en de populaties in de Indo-Pacific worden als stabiel beschouwd. De vis is van aanzienlijk belang voor zowel de commerciële visserij als de sportvisserij. Daarnaast is de gouden makreel populair in de aquariumhandel, vooral vanwege het kleurrijke uiterlijk en het interessante gedrag van de jonge dieren. Omdat ze echter zeer snel groeien en veel zwemruimte nodig hebben, zijn ze alleen geschikt voor zeer grote (publieke) aquaria. Er zijn momenteel geen specifieke beschermingsmaatregelen nodig voor deze veerkrachtige soort.

Deze soort heb ik het laatst in Burgers Zoo gezien en gefotografeerd op 20-01-2026.

Deze soort heb ik gezien in Burgers Zoo